Fauna-inclusief bouwen: nestkasten, vleermuisverblijven en gierzwaluwstenen
Gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen hebben één ding gemeen: ze zijn sterk afhankelijk van gebouwen om te leven. Door renovaties en sloop van oude panden verdwijnen hun verblijfplaatsen in rap tempo. Fauna-inclusief bouwen lost dit probleem op — en het is eenvoudiger dan je denkt.
Waarom zijn gebouwen zo belangrijk voor fauna?
Veel soorten hebben zich door de eeuwen heen aangepast aan gebouwen als vervanging van hun oorspronkelijke leefgebied (rotswanden, holle bomen). De gierzwaluw nestelt al meer dan duizend jaar in spouwmuren. De gewone dwergvleermuis overwintert in spleten van gevels. De huismus broedt onder dakpannen.
Het probleem: moderne bouwmethodes laten geen ruimte meer voor deze dieren. Geïsoleerde spouwmuren, dichte dakranden en gladde gevels zijn ecologisch gezien dode zones. Fauna-inclusief bouwen maakt van elk nieuwbouwproject een kans om dit te keren.
Het gewijzigde Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zal naar verwachting verblijfsplaatsen voor gierzwaluw, huismus en gewone dwergvleermuis verplicht stellen bij nieuwbouw. Vroeg anticiperen voorkomt dure aanpassingen later in het ontwerpproces.
De drie sleutelsoorten en hun eisen
Gierzwaluw
Verblijftype
Ingebouwde nestgelegenheid in spouwmuur of onder dakrand
Afmetingen
Vliegopening: 30 × 65 mm (horizontale spleet). Nestholte: min. 16 × 16 × 25 cm
Plaatsingshoogte
Minimaal 5 meter hoog, vrije aanvliegroute (geen obstakels direct voor de opening)
Praktijktip
Gebruik kant-en-klare gierzwaluwstenen die naadloos in het metselwerk passen. Combineer minimaal 3–5 eenheden per blok — gierzwaluwen broeden graag in kolonieverband.
Huismus
Verblijftype
Nestkast of ingebouwde holte onder dakrand of in gevelbekleding
Afmetingen
Vliegopening: ø 32 mm (ronde opening). Nestholte: min. 15 × 15 × 20 cm
Plaatsingshoogte
2–5 meter hoog, bij voorkeur beschut onder dakoverstekken
Praktijktip
Huismussen leven in groepen. Installeer clusterkastjes van minimaal 3 nesteenheden naast elkaar. Combineer met insectenrijke beplanting in de nabijheid voor voedselaanbod.
Gewone dwergvleermuis
Verblijftype
Spouwsteen, vleermuisrooster of open spouwmuurruimte
Afmetingen
Invliegspleet: minimaal 15 × 50 mm. Ruimte achter gevelbekleding: min. 20 mm breed
Plaatsingshoogte
3–5 meter hoog, aan de zuidoost- of zuidwestzijde (voor opwarming)
Praktijktip
Vleermuizen zijn beschermd door de Wet Natuurbescherming. Ontheffing is vereist als verblijfplaatsen worden verstoord bij renovatie. Vroeg ecologisch onderzoek voorkomt bouwstops.
Insecten: de basis van het ecosysteem
Vogels en vleermuizen zijn afhankelijk van insecten als voedsel. Zonder insecten geen gierzwaluwen. Integreer daarom ook voorzieningen voor insecten:
Houten blokken met boorgaten (ø 3–10 mm) voor solitaire bijen. Ingebouwd in gevelelementen of muurvulling.
Daktuinen en groene daken zijn ideale locaties voor bijenkasten. Verhoogt ook de bestuiving van omliggende flora.
Klimop, wilde wingerd en kamperfoelie bieden nectar en beschutting aan tientallen insectensoorten.
Insecten worden sterk aangetrokken door kunstlicht. Gebruik amberkleurige of gerichte buitenverlichting.
Wanneer integreren in het ontwerp?
Fauna-voorzieningen zijn het goedkoopst en effectiefst als ze vanaf het allereerste ontwerp worden meegenomen. Een gierzwaluwsteen kost ingebouwd €30–80 per stuk — achteraf oplossen kan tienmaal duurder zijn.
VO/SO (Voorlopig Ontwerp)
Bepaal welke soorten relevant zijn op basis van ecologische quickscan. Definieer aantal en typen verblijfplaatsen.
DO (Definitief Ontwerp)
Verwerk fauna-elementen in gevel- en daktekeningen. Stem af met constructeur over belasting en detaillering.
Bestekfase
Schrijf leverancierseisen en plaatsingseisen in het bestek. Voorkom dat de aannemer kiest voor de goedkoopste oplossing zonder ecologische waarde.
Uitvoering & oplevering
Controleer plaatsing en oriëntatie. Maak een beheerdossier voor beheerders over onderhoud en monitoring.
Meer weten? Lees ook: De voordelen van een groen dak, Water en biodiversiteit en onze diensten voor ontwikkelaars.
Conclusie
Fauna-inclusief bouwen is een kleine investering met grote ecologische impact. Door gierzwaluwstenen, vleermuisroosterstering en huismuskasten al in de ontwerpfase mee te nemen, voldoet u aan aankomende wetgeving, verhoogt u de biodiversiteitswaarde van uw project en creëert u een aantrekkelijker, levend gebouw. LibiBouw helpt u bij de juiste keuzes — van quickscan tot opleveringsinspectie.
Contactgegevens
Heb je vragen of wil je direct aan de slag? Ik ben bereikbaar via verschillende kanalen.